ФОТАМАСТАЦТВА – ШТО ГЭТА? ВЫСТАВА НАТАЛЛІ ДОРАШ «ТОЛЬКІ ПОЛЕ ПЕРАЙСЦІ»

Сёння за некалькі хвілін у свеце робіцца больш здымкаў, чым зрабіла ўсё чалавецтва ў 19 стагоддзі. Якой была першая фотакарціна і колькі часу марнавалі на «праяўку» дагератыпа — давайце разбірацца разам.

«ЗЛАВІЦЬ» ЖЫЦЦЁ

Зафіксаваць свет вакол сябе чалавек імкнуўся яшчэ ў каменным веку. Адсюль з’яўленне наскальных малюнкаў, а праз стагоддзі — фрэсак. Гэта від жывапісу па мокрай тынкоўцы. Фарбы на аснове яечнага жаўтка пры высыханні «ўгрызаліся» ў сцяну, таму пазбавіцца ад малюнка можна было толькі з дапамогай кавадла. Жывапіс і скульптура доўга заставаліся адзінымі спосабамі адлюстраваць рэальнасць, «злавіць» момант жыцця. Нягледзячы на ​​тое, што сярэдняя працягласць жыцця ў старажытным свеце была ў два разы ніжэйшай за цяперашнюю, антычны і сярэднявечны майстар не спяшаўся ў напісанні карціны. Таму некаторыя партрэты замоўцы маглі чакаць некалькі гадоў. Але з цягам часу тэмп жыцця стаў развівацца. Так узнікла запатрабаванне хутчэй «лавіць» падзеі вакол. Зрэшты нават гэта не асноўная прычына з’яўлення фотакамеры.

ДАГАРЫ НАГАМІ

Яшчэ ў старажытнасці чалавек пазнаёміўся з оптыкай як з часткай фізікі. Так, ён заўважыў, што калі ўзяць два ліста, у адным зрабіць адтуліну і паставіць крыху наводдаль ад першага, а пасля паднесці да адтуліны свечку, то адлюстраванне атрымаецца перавернутым, уверх нагамі. Першым прычыну перавернутага малюнка патлумачыў арабскі вучоны ў кнізе «Скарбы оптыкі». «Прамалінейныя светлавыя прамяні ад ніжняй кропкі прадмета трапляюць у верхнюю кропку на экране, а светлавыя прамяні з верхняй кропкі прадмета — у ніжнюю кропку экрана», — пісаў Абу Алі ал-Хасан прыкладна ў 965 годзе нашай эры. Хутка з’явіліся так званы «Чорныя пакоі» ці камеры абскура. Мастакі эпохі адраджэння таксама карысталіся паслугамі гэтага прыстасавання. У асноўным — для замалёвак з натуры. Чаму ж пакой быў чорным? Таму што ў цемры няяркую выяву прадмета, якая пранікала праз адтуліну, было куды прасцей разгледзець. Згадкі аб гэтай тэхніцы сустракаюцца ў працах Арыстоцеля і Леанарда да Вінчы.

ДАРАЖЭЙШАЯ ЗА ЗОЛАТА

 Луі Дагер у вузкіх колах Францыі быў вядомы як канатаходзец і тэатральны мастак. Для свету ён стаў тым, хто адкрыў дагератыпію. Гэта правобраз камеры і першая камерцыйна паспяховая тэхналогія будучай фатаграфіі. Зрэшты, працэс быў працаёмкім і дарагім. І гэта — калі згладжваць вуглы.

Дагератыпія праходзіла ў некалькі этапаў. За аснову бралі медную пласцінку, якую пакрывалі срэбрам. Затым пласцінку змяшчалі ў цемры ў камеру-абскуру і адчынялі аб’ектыў на 15–30 хвілін. Пад дзеяннем сонечнага святла на святлоадчувальным пласце ўзнікала схаваная выява. Каб яго выявіць, пласцінка апрацоўвалася парамі ртуці. Пасля гэтага выява замацоўвалася пры дапамозе натрыю і старанна прамывалася. У выніку на пласцінцы з’яўлялася фатаграфія, аднак разгледзець такую ​​выяву можна было толькі пры пэўным асвятленні, пад прамымі промнямі сонца яе не было відаць. Дагератып існаваў у адзіным экзэмпляры, з яго немагчыма было друкаваць копіі. Паведамленне аб вынаходстве дагератыпу адразу ж зрабіла сенсацыю. Французскі ўрад прызначыў Дагеру пажыццёвую пенсію ў памеры 6000 франкаў у год, а яго імя стала вядома ва ўсім свеце.

ДЗЕЛЯ ЧАГО?

У антычныя і нават каменныя часы людзі малявалі не для таго, каб атрымаць выгаду. Заробак мастака быў бязбожна малы. Таму на чале стаяў духоўны рост, а таксама мэта — пакінуць пасля сябе нешта значнае. Але разам з тым, як пачало расці чалавечае самалюбства, пейзажную лірыку змяніла партрэтыстыка. Кожны захацеў абзавесціся ўласным бюстам у раме. Але чакаць, пакуль высахне масла ці пакуль жывапісец падбярэ ракурс, было доўга. Павольнымі крокамі грамадства прыйшло да фатаграфіі. Першапачаткова гэта было адкрыццё, і толькі праз некаторы час з’явілася паняцце фотамастацтва. Калі ўважліва паглядзець на дагератыпы, большая іх частка – партрэты. З аднаго боку, ясна — каб зрабіць адзін дагер, патрэбен быў спонсар, ён жа — зацікаўленая асоба. Але, з іншага боку, калі б свет быў зусім бедны на энтузіястаў, фатаграфія ніколі не змагла б стаць чымсьці настолькі значным, як карціны Леанарда ці Рафаэля.

ТОЛЬКІ ПОЛЕ ПЕРАЙЦІ

Леанарда не быў выхадцам беларускай зямлі, але і ў нас таксама хапае талентаў. Перыядычна ў сталіцы праходзяць выставы гродзенскай фотамастачкі Наталлі Дораш. У гэтым годзе адбылася яшчэ адна – «Толькі поле перайсці».

Усе фотаздымкі выставы зроблены на невялікім участку гарадзенскай зямлі, а канкрэтна — на лясным урочышчы Пышкі, старым крэйдавым кар’еры і рацэ Нёман. «Толькі поле перайсці, каб апынуцца там», — кажа Наталля, адсюль і назва выставы.

Гэта месца для адпачынку даўно палюбілі жыхары мікрараёна, куды яны прыходзяць на шпацыр з хатнімі жывёламі. Улетку тут адпачываюць і праводзяць час сем’і, па сцяжынках людзі рухаюцца да пляжу Нёмана. Праз поле можна скараціць шлях да бальніцы. Наталля часта прыходзіць сюды палюбавацца прамянямі сонца, ранішнімі туманамі над лагчынай, сабраць букет васількоў, захаваць сярэбраны прымаразак і неба, што пастаянна змяняецца. А адвечныя насельнікі поля — вароны, гракі і гарадскія галубы.

У фотамастацтве Наталля Дораш ужо каля 70 гадоў, сёлета святкуе юбілей. Любоў Наталлі да фота зарадзілася яшчэ ў дзяцінстве: у юнацтве дзяўчына любавалася фотапартрэтамі гарадскіх прыгажунь на вітрыне гродзенскага фотасалона. Ёй вельмі хацелася, каб на вітрыне выставілі і яе партрэт. Аднойчы яна зрабіла прычоску, нафарбавала вочы і прыйшла ў гэты салон сфатаграфавацца. Але рэзультат апынуўся жахлівым, пасля чаго Наталля парвала фота і плакала, шкадуючы, што яна не фатограф. Бацька Наталлі захапляўся фатаграфіяй ў сярэдзіне 50-х гадоў, але потым кінуў гэтую справу. Яго «Зеніт» і ўсё абсталяванне шмат гадоў праляжалі ў чамадане. У адзін дзень маці Наталлі ўручыла яго дачцы і сказала: «Ідзі і здымай». Цяпер увесь вольны ад хатняга побыту час Наталля аддае свайму захапленню.

Кожная яе фатаграфія мае сваю асабістую гісторыю. Выключная асаблівасць фотамастачкі — гэта ўменне падбіраць ракурс, «лавіць» момант жыцця. «Фатаграфія — гэта і ёсць мой лад жыцця. Пастаянна лаўлю сябе на тым, што гляджу на навакольны свет і сустрэтых мною на вуліцы людзей выключна з пункту гледжання фатографа», — кажа яна.

Аліна Пасавец