Права на нянавісць
Тэма вайны, болю і пакут заўсёды была з нашым народам. Гэтак жа, як чалавек не можа дакрануцца да крывацёку, у першыя гады пасля Вялікай Айчыннай грамадству не хапала моцы, каб «дакрануцца» да балючай тэмы вайны. Асэнсаваць яе трагічнасць для савецкіх людзей першым паспрабаваў Сяргей Бандарчук. У сваім фільме «Лёс чалавека» ён распавёў гісторыю мужчыны, які страціў сям’ю, быў на крок ад смерці, але не зламаўся і нават стаў апірышчам для іншага чалавека.
«Вазьму твой боль»
Да разважання пра здраднікаў-калабарантаў наблізіцца было яшчэ цяжэй: як зразумець, чаму адзін чалавек абірае адданасць нават пад пісталетам, а другі — здрадніцтва і шлях ка́та? У сярэдзіне шасцідзясятых з’явіліся першыя кінастужкі, прысвечаныя гэтай тэме. І калі меркаваць па іх папулярнасці — кінематаграфісты трапілі ў «хворае» месца гледача.
«Вазьму твой боль» — фільм 1981 года Міхаіла Пташука. У родную вёску Івана Батрака вяртаецца былы паліцай Шышковіч, і герой адразу адчувае шалёную нянавісць да мужчыны. Ён ведае, што «Шышка» адсядзеў за свае злачынствы шмат гадоў у лагеры, але гэта не суцішае яго болю. Словы і думкі Івана займае толькі сусед-паліцай. Яго гнеў не супакоіць нават новае расследаванне, а самае важнае: усе разумеюць, што Іван мае на свае пачуцці поўнае права, бо менавіта праз Шышковіча забілі матулю і сястру Батрака.
Аўтар кнігі, паводле якой здымалі кінастужку, Іван Шамякін, быў вельмі здзіўлены, як страктаваў сюжэт рэжысёр. Для пісьменніка галоўным персанажам быў Іванька, хлопчык, што застаў вайну. А Міхаіл Пташук прызнаваўся, што здымаў пра сваю маці, якая была звязана з партызанамі: насіла ім ежу. І для яго фільм — пра жанчын.
УРЭЗКА НА ВЁРСТЦЫ
Міхаіл Пташук здымаў фільм на сваёй малой радзіме — у вёсцы Федзюкі, Ляхавічскі раён, таму вясковыя двары, дамы і вуліца — не дэкарацыі. У 1982 годзе здымачная група фільма атрымала Дзяржаўную прэмію БССР.
Мы бачым чатырох жанчын розных пакаленняў — маці Іванькі, яго жонку Таісію, што працуе медсястрой, іх дачку… Жонку Шыковіча, ролю якой бліскуча сыграла Стэфанія Станюта. Сімвалічна, што менавіта жанчынам належыць права выносіць прысуд. І няхай кажуць, што ў вайны нежаночае аблічча, шматлікія помнікі маюць вобраз жанчын. Ад велічнай статуі на Мамаевым кургане да сціплага помніка маці-патрыётцы ў Жодзіне.
«Дзяржаўны злачынца»
У гэтай стужцы мы не ўбачым ваенных падзей — толькі расповеды сведкаў пра расстрэлы і катаванні. Эмацыйны шквал захліствае гледача з першых кадраў: мы бачым сцэну завочнага суда. Сведка — жанчына, якая страціла зрок падчас вайны — расказвае пра злачынствы гітлераўца Берга. Яна ўзгадвае і яшчэ адно прозвішча — Залаціцкі. На яе думку ён таксама вінаваты ў шматлікіх злачынствах, можа быць жывым і мець іншае прозвішча. Група следчых пачынае пошукі. На жаль, у іх няма партрэта здрадніка, а толькі дэталі: мітуслівыя рукі, гадзіннік з музыкай. Хто ж гэта? Таксіст з Рыгі, артыст цырка, а можа, стары філатэліст? Па ўсіх законах дэтэктыва злачынца будзе ў вас перад вачыма, але раскрыць яго будзе складана. І хай займальны сюжэт не схавае ад вас галоўнай думкі — кожнага здрадніка чакае справядлівае пакаранне. «Ёсць злачынствы, якія нельга дараваць» — скажа пасля арышту Залаціцкага герой Аляксандра Дзям’яненкі.
УРЭЗКА НА ВЁРСТЦЫ
Сцэнарыст фільма — Аляксандр Галіч — быў узнагароджаны Ганаровай граматай КДБ СССР. Стваральнікаў карціны кансультавалі непасрэдна супрацоўнікі дзяржбяспекі, працаваў у архівах арганізацыі і сам Галіч. Стужка выйшла ў 1965 годзе і стала адным з трох лідараў пракату. На першым месцы ў той год апынулася камедыя Леаніда Гайдая «Аперацыя «Ы» і іншыя прыгоды Шурыка». Магчыма, гэтыя акалічнасці і вызначылі далейшы лёс Аляксандра Дзям’яненкі. Яго сталі ўспрымаць комікам, нягледзячы на фільм «Дзяржаўны злачынца», дзе ён раскрываецца як сур’ёзны акцёр. Між тым Аляксандр стаў знакамітым яшчэ і «па-за камерай», але пра гэта трошкі далей
Працяг чытайце ў часопісе «Бярозка» №8
Наталля СІРОТКА
Стань чытачом або аўтарам часопіса!
Падпісныя індэксы «Бярозкі»
74822 — індывідуальны
74888 — індывідуальны льготны для членаў БРПА